اين ملخّص كلام فارابى بود بنا به نقل خواجه نصير الدّين . « 1 » » شيخ شهاب الدّين سُهرَوَردى اين فرضيّه را پسنديده ؛ و فرموده داراى اشكالى نيست ، بر اينكه روح تعلّق گيرد به يك بدن در افلاك . و افلاك هم به قدرى بزرگ است به خصوص فلك الافلاك كه آن را فلك اطلس و فلك محدِّد نيز گويند . اعتراضات ملّا صدرا ( ره ) بر كلام فارابى صدر المتألّهين شيرازى ( ره ) از كلام شيخ إشراق تعجّب كرده است ، و گفته است : من تعجّب دارم از بعضى از كسانى كه به فقه معارف الهيّه ، و به استشراق از انوار ملكوتيّه موصوفند مثل صاحب « تَلويحات » ، كه با وجود آنكه توغّل شديد در رياضات حكمتيّه دارند و به وجود عالمى ديگر بين دو عالم معتقدند ، چگونه در كتاب « تلويحات » گفتار بعض علماء را در اينكه ممكن است اجرام سماويّه موضوع و محلّ براى صور متخيّلهء طوائفى از اهل سعادت و يا اهل شقاوت بوده باشد ، تصويب نموده و قبول كرده است . « 2 » - انتهى . و بنابراين صدر المتألّهين شيرازى ( ره ) كلام فارابى را قبول نكرده است ، و در كتب خود و در دو موضع از « أسفار » اعتراضات بسيارى بر اين فرضيّه دارد : از جمله لزوم تناسخ به سبب تعلّق نفوس به جرم فلك ، و از جمله إباء فلك از تأثّر از علّت‌هاى غريبه ، و از جمله عدم صيانت و حفظ اجرام دخانيّه از تفرّق و تبدّد و فساد ، و از جمله عدم

--> ( 1 ) « شرح منظومه » سبزوارى ، طبع ناصرى ، ص 337 ( 2 ) همان مصدر ، ص 338 ؛ و « أسفار » طبع حروفى ، ج 9 ، ص 40